در حالي که در روزهاي اخير خبرهاي ضد و نقيضي از فوت آيت الله مشکيني رئيس 86 ساله مجلس خبرگان رهبري در رسانه هاي ايران منتشر شده است، وضعيت آينده صندلي رياست بالاترين نهاد سياسي جمهوري اسلامي در راس گمانه زني هاي محافل سياسي و رسانه اي ايران قرار گرفته است.

آخرين خبر منتشر شده در مورد وضعيت سلامتي آيت الله مشکيني روزشنبه از سوي خبرگزاري هاي داخلي مخابره شد. در اين خبر آمده است: "دکتر جعفر اصلاني، رئيس گروه درماني آيت‌الله مشکيني، روز شنبه در خصوص وضعيت کلي ايشان گفت: وضعيت آيت‌الله مشکيني نسبت به جمعه تغيير خاصي پيدا نکرده است و وابستگي ايشان به دستگاه‌ها و اوضاع ريوي وي، مانند ديروز است. دکتر اصلاني در اين گفت‌وگو افزود: آيت‌الله مشکيني از 5 سال پيش بيماري خوني داشتند که دو هفته پيش بيماري ايشان شدت پيدا کرد و عفونت وي به دليل ضعف گسترش يافت و حتي در مواردي نياز به دستگاه کمک تنفسي پيدا کرد. وي با بيان اين که شرايط آيت‌الله مشکيني در روز پنجشنبه بسيار بحراني بوده است گفت: اکنون در بخش ICU هستند و متأسفانه تغييري در بهبودي ايشان حاصل نگرديده است."

در پي اخبار مربوط به وضعيت جسماني علي مشکيني، آنچه از سوي بسياري از آگاهان مورد تاييد قرار گرفته، ناممکن شدن حضور موثر وي در مسند رياست خبرگان رهبري است. اين موضوع آنقدر با اهميت است که از هم اکنون گمانه زني ها در مورد گزينه جايگزين وي آغاز شده است.

اين آگاهان معتقدند با بروز چنين وضعي چالش هاي پنهان در لايه هاي حاضر در خبرگان نمود بيشتري خواهند يافت و رودررويي ها که پيش از اين اوج اش را در چهارمين دوره خبرگان شاهد بوديم يک بار ديگر سرباز خواهد کرد. درست همانجايي که دو جريان سياسي رقيب به صف آرايي در مقابل هم پرداخته اند. جرياني که هاشمي رفسنجاني را در سر ليست خود داشت و جريان ديگري که محمد تقي مصباح يزدي و شاگردانش هدايتگرش بودند.

جريان هاشمي رفسنجاني تاکنون کوشيده در مواضع خود تفسيري زميني تر از ولايت فقيه ارائه دهد که با برخي جريان هاي اصلاح طلب نيز همپوشاني داشته و در آن سو، جريان مصباح يزدي در مسير تفسيري آسماني تر از اين جايگاه سياسي مذهبي در جمهوري اسلامي قرار داشته است.

از ديدگاه کساني چون مصباح يزدي ولي فقيه از جانب خدا نصب مي شود و تنها وظيفه مجلس خبرگان کشف اين فرد و اعلام آن به مردم است. در حالي که هاشمي رفسنجاني بر "انتصابي بودن" رهبر به جاي "اکتشافي بودن" تاکيد کرده و از امکان بروز خطا در انتخاب رهبر توسط اعضاي خبرگان سخن گفته است: "البته معلوم نيست هميشه آن کسي که اصلح است، انتخاب شود. ممکن است در انتخاب اشتباه هم رخ بدهد؛ يعني اکثريت اعضاي مجلس خبرگان به يک فرد راي بدهند، اما در عين حال فرد اصلحي هم در جامعه وجود داشته باشد."

او در گفت وگو با مجله حکومت اسلامي تاکيد کرده: "اين طور نيست که در آنجا يک مکشوفي باشد و ما به آن مکشوف دست پيدا کنيم، بلکه کساني هستند که صلاحيت دارند و خبرگان هم از ميان آنها يک نفر را انتخاب مي کند و ممکن است در اين انتخاب اشتباه هم بکند. چون در خبرگان به ناچار ملاک راي اکثريت است و نظرات مخالف هم وجود دارد و قبول نظر آراي اکثريت يک قاعده عرفي معقول است."

در اظهار نظري جداگانه، رفسنجاني پس از چهارمين انتخابات خبرگان رهبري به صراحت از نظريه "رهبري شورايي" در برابر ايده "رهبري فردي" سخن گفته است. هرچند نظريه "شوراي فقها" يکي از چند روايت موجود درباره نظريه ولايت فقيه است و عدول از تئوري ولايت فقيه نيست، اما به زعم برخي صاحب نظران شکل گيري چنين شورايي شايد بتواند گامي در جهت زميني کردن جايگاه ولايت فقيه و حل موضوع تمرکز قدرت در جمهوري اسلامي باشد.
رقابت انتخاباتي

در دوره رقابت هاي انتخاباتي خبرگان، جريان مصباح هر کاري در توان داشت را براي حذف هاشمي رفسنجاني به انجام رسانيد که به نتيجه نرسيد و مصباح، شکست سختي را از رقيب خود تجربه کرد. در آن زمان، حتي از ليست انتخاباتي اين جريان بعضا به نام "ليست منهاي هاشمي و روحاني" ياد مي شد. هر چند در ليست انتخاباتي جامعتين که شامل جامعه روحانيت مبارز و جامعه مدرسين حوزه علميه قم - مهمترين تشکل هاي محافظه کاران - است نام هاشمي رفسنجاني و محمد تقي مصباح در يک ليست ديده مي شد. موضوعي که مصباح يزدي طي يک سخنراني بدون نام بردن از فرد خاصي تلويحاً آن را مورد انتقاد قرار داد و گفت: "اگر کسي بگويد نه آقا ولايت امر، زميني و با راي مردم است... آيا بايد سکوت کرد. آيا توصيه بردار است که کسي بگويد شما بياييد با آمريکا توافق کنيد، چه توافقي؟ مساله مرگ و حيات است. او مي گويد اگر اين کار را نکنيم مرگ است و من مي گويم اگر اين کار را بکنيم مرگ است، حالا چه کار کنيم؟ اينجا جاي توصيه نيست." او به اين ترتيب غيرمستقيم اعلام کرد مباني فکري او و هاشمي جداست و راي به يک سرليست جامعتين به معناي نفي سر ديگر فهرست است.

اما اين صف بندي ها موضوع چندان جديدي هم در اين مجلس نيست. در سال هاي آخر دوره سوم همين مجلس خبرگان بود که اين چالش در نطق هاي علني پيش از دستور اعضاي اين مجلس نيز نمود يافت. درست در روزهايي که برخي از نمايندگان نزديک به اصلاح طلبان در خبرگان در پي طرح براي اصلاح آيين نامه خبرگان بودند برخوردهاي لفظي در صحن علني مجلس روي داد تا دو تفکر از دو برداشت از ولايت فقيه صف آرايي ها را آغاز نمايند و بعدها اين شکاف در انتخابات هاي ديگر نيز پر رنگ تر شد. در آن روز نيز هاشمي رفسنجاني به عنوان نائب رئيس مجلس خبرگان با محمد يزدي بر سر اين مفهوم به چالش پرداخت. محمد يزدي رئيس سابق قوه قضائيه جمهوري اسلامي نيز در جبهه مصباح يزدي از آسماني بودن ولايت فقيه پشتيباني مي کند و در دوره جديد مجلس خبرگان نيز به سمت نائب رئيسي دوم مجلس خبرگان پس از هاشمي رفسنجاني که نائب رئيس اول است انتخاب شده است.

در حالي که بيماري آيت الله مشکيني از دو سال پيش اوج گرفت و وي عملا حضور کمرنگ تري در عرصه داشت، چالش دو جريان هاشمي و مصباح بر سر رياست خبرگان سبب شد تا تلاش هاي پيگيرانه اي براي وارد کردن مشکيني به انتخابات صورت گيرد تا کرسي رياست براي اين آيت الله محفوظ نگاه داشته شود. اين تلاش ها نهايتا باعث شد كه مشکيني از تصميم خود مبني بر کانديدا نشدن به علت بيماري منصرف شود.

اين روحاني 86 ساله، هر بار كه اجلاس سالانه مجلس تحت مديريت خود را تشكيل مي‌دهد، اعضاي اين مجلس را به ديدار رهبري مي‌برد. اين موضوعي است كه به طور ضمني مورد انتقاد اصلاح طلبان قرار گرفته است. جريان اصلاح طلب، كه معمولا از حضور جدي در مجلس خبرگان محروم شده‌ است، هميشه منتقد اين موضوع بوده و از اينكه چرا اعضاي مجلس خبرگان رهبري به جاي اينكه رهبر را به جمع خود احضار كنند و از او درباره عملكرد يك ساله خود توضيح بخواهند، به حضور وي مي‌روند و در اين ديدارها به جاي بررسي عملكرد از او رهنمود مي‌گيرند.

در هر صورت، اکنون اگرچه با وخامت بيشتر وضع جسماني مشکيني، در تحليل ها بيشتر از ديگران جريان هاشمي رفسنجاني و جريان مصباح يزدي به نيروهاي تاثيرگذار بر تعيين جانشين احتمالي مشکيني در کرسي رياست خبرگان ياد مي شود. نزديک شدن به اجلاس آينده خبرگان دوره چهارم، نشان خواهد داد در کش و قوس درون قدرت در جمهوري اسلامي کدام جريان سبقت گرفته است.