این روزها بازار خودرو کشور رمقی ندارد و مشتریان تمایل چندانی به خرید، از خود نشان نمی‌دهند، این در حالی است که مجموعه تحولات احتمالی در آینده نزدیک، تاثیر بسزایی در روند تقاضای مشتریان خواهد گذاشت و سرنوشت بازار را رقم می‌زند.

اجرای احتمالی قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، گرانی بنزین و سرنوشت نهایی تعرفه واردات خودرو، مجموعه مواردی است که سرنوشت بازار خودرو طی سال ۸۹، در گرو آنها است، هرچند که فعلا سرنوشت هیچ یک از خود این سه مورد نیز، مشخص و معین نیست.

به هر حال اینكه سال جاری بازار خودروی كشور در كدام یك از سه مسیر گرانی، ‌ثبات یا ارزانی قرار خواهد گرفت، پرسشی است كه این روزها ذهن بسیاری از متقاضیان و اهالی صنعت را به خود مشغول كرده است.

هر چند در این بین اظهارنظرهای متفاوتی از سوی دست‌اندركاران و كارشناسان صنعت خودرو بیان می‌شود، اما به واقع نمی‌توان بر هیچ‌یك از اظهارنظرهای مذكور چندان تكیه كرد، چرا كه بازار خودرو ایران به خودی خود در مقایسه با آنچه كه در بازارهای جهانی رخ داده، روندی عجیب داشته و گاهی مسیری خلاف پیش‌بینی‌های صورت گرفته را در پیش می‌گیرد. این در شرایطی است كه گمانه‌زنی‌ها در زمینه آینده بازار خودرو در سال جاری نسبت به سال‌های گذشته پیچیده تر و غیرقابل پیش‌بینی‌ تر شده و هركارشناس و غیركارشناسی از دیدگاه خود به این داستان می‌نگرد.

از آن سو اگرچه رییس ستاد مدیریت حمل و نقل و مصرف سوخت روز گذشته اعلام کرد که سهمیه ماهانه بنزین طی سال جاری، به زیر ۶۰ لیتر نخواهد رسید، اما بسیاری از مشتریان هنوز منتظرند تا ببینند، بالاخره نرخ بنزین طی سال جاری چه تغییری خواهد کرد و آنگاه اقدام به خرید یا تعویض خودرو کنند.

موضوعی که بیشتر کارشناسان درباره آن، اتفاق نظر دارند این است که در صورت اجرای طرح تحول اقتصادی كه حذف یارانه‌های انرژی و گرانی سوخت را در پی دارد، در بهترین حالت قیمت‌ها در بازار خودرو ثابت می‌ماند و حتی گرانی و بازگشت دلال‌ها و واسطه‌ها كه همواره شكاف نرخ كارخانه و بازار خودروها را سبب می‌شوند نیز دور از ذهن نیست.

این موضوع را مسوولان نیز بارها مورد تایید قرار داده و در پاسخ به متقاضیان در انتظار ارزانی، هشدار گرانی را داده‌اند. در این اوضاع كارشناسان نیز نظرات مختلفی دارند كه غالب نظرات به سمت گرانی یا حداقل ثبات قیمت‌ها در بازار خودرو طی سال جاری می‌چرخد.

برخی كارشناسان معتقدند این بازار بدون اجرای طرح تحول نیز نه‌تنها ارزان نمی‌شود كه گرانی آن نیز محتمل به نظر می‌رسد، چرا كه هزینه‌های تولید در كشور سال به سال افزایش می‌یابد و این جز گرانی، نتیجه و سرنوشت دیگری ندارد، حال اگر در اثر طرح تحول اقتصادی یارانه‌های انرژی نیز حذف شود، صنعت خودروسازی كشور تنها مزیت تولیدی خود یعنی انرژی ارزان را نیز از دست می‌دهد. از سوی دیگر خودروسازها به گفته مسوولان ارشد این شركت‌ها طی چند سال گذشته با وجود افزایش هزینه‌های تولید و قیمت مواد اولیه، اجازه افزایش قیمت تولیدات خود را نداشته و این موضوع ضررده شدن محصولات تولیدی را نیز سبب شده است.

● آینده مبهم بازار خودرو

مدیر فروش سایپا هرچند معتقد است كه با وجود محصولی مانند پراید، این شركت هیچ نگرانی از بابت اتفاقات سال آینده بازار خودرو در كشور ندارد، اما در عین حال می‌گوید: سرنوشت بازار خودرو در سال ۸۹ تابع پارامترهای مختلفی است و موضوع به قدری پیچیده به نظر می‌رسد كه نمی‌توان با قطع و یقین درباره آن صحبت كرد. فرزاد نشان با بیان اینكه آینده بازار شفاف نیست، به روند تغییرات نرخ دلار و یورو اشاره کرده و تاكید می‌كند: به هر حال خودروسازان ایرانی به واسطه آنكه از خارجی‌ها قطعه می‌خرند، همواره در كش و قوس تغییرات ارز قرار داشته و هزینه‌های آنها متغیر است كه البته طی چند سال گذشته تحولات ارز به سمت صعود قیمت‌ها حركت كرده است. مدیر فروش سایپا در زمینه تاثیر اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها بر قیمت خودروهای داخلی نیز می‌گوید: قطعا اگر تصمیم خاص و تسهیلات ویژه‌ای برای صنعت خودرو در صورت اجرای طرح لحاظ نشود، هزینه‌های تولید ما بالا رفته و قیمت‌ها نیز متاثر از آن افزایش خواهد یافت.

● ارزانی در کار نیست

یکی از مسوولان ایران‌خودرو نیز درباره آینده بازار خودرو كشور طی سال جاری می‌گوید: نباید انتظار ارزانی را با توجه به اتفاقات احتمالی طی سال ۸۹ داشت. وی با بیان اینكه ثبات قیمت‌ها در بازار خودرو نهایت اتفاق ممكن به حساب می‌آید، تاكید می‌كند: اگر خودروسازان قیمت‌ها را كنترل كرده و در این زمینه مدیریت شود، نهایت امر این است كه بازار در مسیر گرانی قرار نگیرد وگرنه ارزانی خودروهای داخلی، پیش‌بینی غیرقابل تحققی است. وی می‌افزاید: این‌گونه نیست كه مثلا پژو، قطعات را ارزان تر از قبل تحویل ما دهد، بلكه به خاطر حفظ بازار، تیراژ خود را پایین آورده و به جای ارزان فروختن، كمتر می‌فروشد كه این كم‌فروشی، خود گرانی را نیز حاصل خواهد كرد. این مقام مسوول تاكید می‌كند: جدای از این موارد اگر امسال طرح‌تحول اقتصادی نیز اجرا شود، قطعا به واسطه افزایش هزینه‌های انرژی، هزینه تولید ما نیز بالا خواهد رفت.

وی همچنین در زمینه بازار محصولات ایران خودرو طی امسال می‌گوید: در صورتی که نرخ بنزین افزایش یابد، پژو ۲۰۶ و تندر-۹۰ به عنوان دو محصول کم مصرف شرکت، با افزایش تقاضای بیشتری روبه‌رو خواهند شد و در نتیجه، قیمت آنها بالا خواهد رفت. به گفته وی، سمند و پژو ۴۰۵ نیز اگرچه خودروهای پرمصرفی به حساب می‌آیند، اما چون ایران خودرو نوع دوگانه‌سوز آنها را نیز تولید می‌کند، بازار این دو خودرو نیز تقریبا با ثبات خواهد ماند.

● هزینه‌های تولید بالا است

اینكه هزینه‌های تولید در ایران بالاتر از نرخ جهانی بوده و هر سال نیز با توجه به تورم افزایش می‌یابد، موضوعی است كه خودروسازها آن را یكی از پارامترهای گرانی خودرو طی سال آینده عنوان می‌كنند. به اعتقاد آنها، همین كه سالانه ۲۰ درصد به دستمزد نیروی انسانی در صنعت اضافه می‌شود، خود تاثیری غیرقابل‌اغماض بر افزایش هزینه‌های تولید گذاشته و گرانی را پدید می‌آورد. از سوی دیگر خودروسازان داخلی به‌خصوص ایران‌خودرو یكی از منابع اصلی مالی آنها وام بانكی به حساب می‌آید و در این بین با توجه به بدهی‌های معوقه خودروسازان به بانك‌ها و همچنین نرخ بهره بالای وام‌های داده‌شده، باز هم هزینه‌های تولید اگر رو به صعود نرود، كاهش هم نخواهد یافت. یکی دیگر از مسوولان خودروسازی کشور در این زمینه تاکید می‌کند: وقتی سالانه نرخ دستمزد در كشور ۲۰ درصد بالا می‌رود، یعنی هزینه قطعات داخلی خودروساز نیز افزایش می‌یابد و این موضوع گرانی خودرو را پدید می‌آورد، از سوی دیگر نرخ بهره هم كه معمولا در حال صعود است، بنابراین با توجه به آثار تورمی مذكور چطور می‌توان انتظار كاهش قیمت خودرو را داشت؟

وی همچنین به احتمال بازگشت دوباره واسطه‌ها به بازار خودرو اشاره كرده و تاكید می‌كند: با توجه به احتمال گرانی خودرو طی سال جاری و افزایش شكاف نرخ كارخانه و بازار خودروها، احتمالا باز هم كسب‌و‌كار دلالی راه افتاده و قیمت‌ها در بازار صعود می‌كند.

دوگانه‌سوزها گران می‌شوند

یكی از اتفاقات احتمالی سال جاری، افزایش نرخ بنزین در صورت اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌هااست، موضوعی كه به گفته كارشناسان در رفتار مصرفی مشتریان تاثیری به‌سزا خواهد داشت و الگوهای مصرف را تغییر خواهد داد. مدیر پروژه خودروهای دوگانه‌سوز سایپا در این زمینه می‌گوید: قیمت بنزین در هر حال جابه‌جایی تقاضا را سبب می‌شود، به نحوی كه ممكن است برخی خودروها مشتری بیشتری در بازار پیدا كنند و برخی نیز مشتریان خود را از دست بدهند.

مجید فهمیه امیری با بیان اینكه در بحث عرضه‌و‌تقاضا، ۳ محور دولت، خودروساز و مشتری تعیین‌كننده است، می‌افزاید: اگر قیمت بنزین افزایش یابد و از آن سو زیرساخت‌های استفاده از گاز نیز توسعه پیدا كند قطعا تمایل مشتریان برای استفاده از خودروهای دوگانه‌سوز بیشتر شده و تقاضا برای این نوع محصولات بالا می‌رود. به نحوی كه ممكن است طی مدتی كوتاه گرانی دوگانه‌سوزها را تجربه كنیم. اظهارات امیری در حالی است كه پراید و پژو ۲۰۶ نیز به دلیل مصرف سوخت نسبتا پایین در صورت افزایش نرخ بنزین طی سال آتی احتمال دارد با تقاضای بیشتری مواجه و گران شوند.

● الگوی مصرف تغییر می‌کند

اما یک كارشناس مسائل اقتصادی نیز در مورد آینده بازار خودرو در صورت اجرای طرح‌تحول اقتصادی می‌گوید: ممكن است رشد تقاضا برای خودرو متوقف شود، اما قطعا كم نخواهد شد. وی با بیان اینكه در دنیا اگر قیمت سوخت چند برابر نیز شود؛ تنها الگوی مصرف فرق خواهد كرد، می‌افزاید: اگر امسال قیمت بنزین بالا رود به دلیل سیاست‌های پولی دولت، بازار خودرو نیز حالتی انقباضی به خود خواهد گرفت و با توجه به برنامه خودروسازان برای افزایش تیراژ، عرضه و تقاضا در حالتی متعادل به هم می‌رسد. وی افزایش قیمت یورو و دلار را خطری بزرگ برای خودروسازان دانسته و می‌گوید: اگر نرخ این دو واحد پولی در برابر ریال زیاد شود، ۲۰ تا ۲۵ درصد بر هزینه‌های تولید خودرو اضافه خواهد شد. این کارشناس همچنین درباره اثر طرح‌تحول بر بدنه صنعت خودرو كشور تاكید می‌كند: در كل نمی‌توان این تاثیر را بیش از ۲ یا ۳ درصد دانست و خودروسازان داخلی با توجه به منابع مالی غیرمولدی كه دارند، اثرات بیش از این را نیز در خود هضم كرده و كنترل می‌كنند كه با این وجود نباید انتظار تحولی جدی را در بازار خودرو به عنوان مرحله بعد از تولید داشت.

این گفته وی در شرایطی است که خودروسازان معتقدند با حذف یارانه حامل های انرژی، هزینه تولید در خودروسازی کشور، بیش از پیش افزایش خواهد یافت و این به معنی گرانی نرخ محصولات تولیدی در این صنعت است.

به هر حال آنچه که از میان گفته‌های کارشناسان می‌توان استخراج کرد، این است که قیمت بنزین تاثیری بسیار مهم در تغییر الگوی مصرف مشتریان خواهد گذاشت و تقاضا را در سطح بیشتری به سمت کم مصرف‌ها و دوگانه سوزها سوق خواهد داد.

افزایش تقاضا نیز اگر با روند عرضه این خودروها، همخوانی نداشته باشد، به طور قطع به هم خوردن تعادل بازار و گرانی خودروهای کم‌مصرف و دوگانه‌سوز را به دنبال خواهد داشت. همچنین اگر قانون هدفمند کردن یارانه‌ها نیز طی سال جاری بالاخره به اجرا در بیاید، با توجه به تاثیری که این موضوع بر هزینه‌های تولید می‌گذارد و تورم سالانه‌ای که گریزی از آن نیست، گرانی نرخ کارخانه‌ای خودروهای داخلی، موضوعی محتمل به نظر می‌رسد.